Bugünkü foto galeri kısmımızda siz değerli Örgü Dünyası ziyaretçileri için Örgü Battaniye Modelleri çeşitlerini paylaşacağız. Birbirinden güzel ve renkli bu modellere…
1 Haziran Balık Burcu: Yenilik ve Yenilenme Zamanı 1 Haziran Cumartesi günü, Balık ve yükselen Balık burçları için, ruhsal ve duygusal yenilenmeyi vurgulayan bir gün olacak. Günlük burç yorumlarımızda, bu dönemde sizi nelerin beklediğini keşfedin:…
Örgü modelleri üç ölçüte göre gruplanır: hangi aletle örüldüğüne (şiş, tığ, makine), ilmeklerin birbirine nasıl bağlandığına (düz, ters, atlamalı, çaprazlı) ve ortaya çıkan kumaşın yapısına (esnek, sıkı, delikli, kabartmalı). Bu üç ölçüt, bir deseni seçerken neyle karşılaşacağınızı baştan gösterir.
Bir tarifte karşınıza çıkan "desen", aslında küçük bir ilmek tekrarıdır. Örneğin dört ilmek ve altı sıradan oluşan bir birim, genişlik ve boy boyunca çoğaltılarak koca bir battaniyeye dönüşür. Tekrar sayısını (rapor) fark etmek, hem ilmek hesabını hem de hatayı bulmayı kolaylaştırır.
Aşağıdaki başlıklar sırayla aletleri, desen ailelerini, iplik ve şiş eşleşmesini, numune hesabını, şema okumayı, malzeme miktarını, sık hataları ve bakımı anlatıyor. Her bilgi tek bir yerde yer alır; bir bölümü atlayıp başka bir bölüme geçseniz de akış bozulmaz.
Bilgi: Arama motorunda "örgü modelleri saç" yazıldığında genellikle saç örgüleri çıkar. Bu sayfa el işi örgüyü, yani iplikle şiş ya da tığ kullanarak yapılan örgüyü anlatır. Saç örgüsüyle ilgili kısa ayrım yazının sonunda yer alıyor.
Şiş, tığ ve makine örgüsü arasındaki fark
Şiş örgüde aynı anda çok sayıda ilmek şişin üzerinde bekler ve sıra sıra aşağıya doğru kumaş oluşur. Tığ işinde ise her seferinde yalnızca bir ilmek aktif olur. Makine örgüsünde iğneler bu işi sizin yerinize yapar ve hız kazandırır.
Bu fark yalnızca teknikle sınırlı kalmaz; kumaşın dökümünü, esnekliğini ve iplik tüketimini de değiştirir. Aynı ağırlıkta iplikten şişle örülen parça daha akışkan ve esnek, tığla örülen parça ise daha dolgun ve şekil tutan bir yapıda çıkar. Bu yüzden amigurumi ve çanta gibi form isteyen işlerde tığ, hırka ve kazak gibi giyilen işlerde çoğunlukla şiş tercih edilir.
Teknik
Alet
Kumaş karakteri
Öğrenme eğrisi
Sık kullanıldığı ürünler
Şiş örgü
İki şiş, dairesel şiş ya da çorap şişi seti
Esnek, akışkan, ince ya da kalın yapılabilir
Başlangıç orta; ilmekler şişte kalır, düşürme riski var
Atkı, bere, kazak, hırka, çorap, battaniye
Tığ işi
Tek tığ (ucu kancalı)
Dolgun, şekil tutan, daha az esnek
Başlangıç kolay; ilmek düşme riski az
Amigurumi, çanta, sepet, dantel, oya, paspas
Makine örgüsü
Ev tipi örgü makinesi ya da endüstriyel iğne yatağı
Düzgün, aynı sıklıkta, hızlı üretim
Kurulum ve bakım bilgisi ister
Kazak, süveter, tekrarlı üretim parçaları
Hangi alet hangi iş için uygun
Elinizde hiç örgü deneyimi yoksa tığla başlamak ilk haftalarda daha az hayal kırıklığı yaratır, çünkü tek ilmekle çalışırsınız. İki şiş ise kenarları düz, giyilebilir kumaşlar için en doğrudan yoldur. Dairesel şiş, dikişsiz kazak ve bere gibi borumsu işlerde sırt çevirmeyi ortadan kaldırır.
Şişin malzemesi neden önemli
Bambu ve ahşap şişlerde iplik kayganlığı azdır, ilmekler yerinde durur; bu yüzden kaygan iplikle çalışırken tercih edilir. Metal şişler hızlıdır ama ilmek kolay atlayabilir. Plastik şişler hafif ve ucuzdur; kalın numaralarda uzun süre örerken bileğe daha az yük bindirir.
Temel örgü model aileleri
Çoğu desen birkaç temel ilmek hareketinin birleşiminden doğar: düz ilmek, ters ilmek, ilmek atlama, ilmeği ipli bırakma ve çapraz geçirme. Bu hareketleri tanıyan biri, adı ne kadar süslü olursa olsun hemen her deseni çözümleyebilir; aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan aileleri yan yana koyuyor.
Model ailesi
Nasıl oluşur
Esneklik
Kenar durumu
Zorluk
Düz örgü (jarse)
Bir yüzü düz, diğer yüzü ters ilmeklerle gider
Enine esnek, kenarlar kıvrılır
Kenarı kıvrılır, bordür gerekir
Kolay
Yatay ve dikey lastik
Düz ve ters ilmekler aynı sırada yan yana sıralanır
Çok esnek
Kıvrılmaz
Kolay
Pirinç tanesi (tohum) örgüsü
Her sırada düz ve ters ilmek yer değiştirir
Az esnek, dolgun
Kıvrılmaz
Kolay-orta
Balık sırtı
Bir önceki sıranın ilmekleriyle ters yönde çaprazlanan dar V'ler
Orta esnek, kabarık görünür
Kıvrılmaz
Orta
File ve delikli desenler
İplik atma ve ilmekleri birlikte örme ile boşluk oluşur
Hafif, dökümlü
Kenar ayrıca sabitlenir
Orta
Kablo (halat) örgüsü
Gruplanmış ilmekler yardımcı şişle yer değiştirir
Az esnek, kalın
Kıvrılmaz
Orta-zor
Düz örgü ve ters örgünün mantığı
Düz örgü modelinin ön yüzü V şeklinde sıralanan ilmeklerden oluşur, arka yüzü ise yatay çizgiler gösterir. Bu yüzden düz ilmekle başlayan işler kendi kenarlarında uzunlamasına kıvrılma eğilimi gösterir. Kıvrılmayı engellemek için üç-dört ilmeklik lastik ya da sade örgü kenar bırakılır.
Lastik ve tohum örgüsü neden kıvrılmaz
Her iki yüzde de hem düz hem ters ilmek bulunduğu için kumaş iki yöne eşit çekilir ve denge sağlanır. Lastik atkı uçlarında, bere bordüründe ve kazak etek ucunda bu yüzden sık görülür. Tohum örgüsü ise lastikten daha az esnek, daha dolgun olduğundan battaniye ve ceket önlerinde işe yarar.
Balık sırtı, file ve kablo
Balık sırtı örgüsü genellikle iki sırada tekrarlanır ve çapraz çizgiler dikey bir balık kılçığı görüntüsü verir. File örgüsünde ipin dışarıdan sarılmasıyla küçük delikler açılır; yazlık hırka ve şal gibi hafif işlerde tercih edilir. Kablo örgüsü ise kalın iplikle öne çıkar ve kışlık kazaklarda sevilir; ilmek gruplarını yan yana yer değiştirmek için yardımcı bir çubuk gerekir.
İpucu: Yeni bir deseni doğrudan büyük projeye geçirmeyin. 20 ilmek ve 20 sıralık küçük bir parça, desenin ritmini kavramanız için yeterlidir ve ilk hatalar orada kalır.
İplik kalınlığı ile şiş ve tığ numarası eşleştirme
İplik ne kadar kalınsa şiş ya da tığ da o oranda kalın olmalıdır. Çok ince şişle kalın iplik örerseniz kumaş sert ve kalın çıkar, çok kalın şişle ince iplik örerseniz kumaş gevşer, delikler oluşur ve model ilmek ilmek dağılmış görünür.
İplik yumağının etiketi, tavsiye edilen şiş ya da tığ numarasını milimetre cinsinden verir. Aşağıdaki tablo, sık kullanılan iplik gruplarının yaklaşık aralığını gösterir; her yumağın kendi etiketi ve kendi numune sonucu belirleyici olur.
İplik grubu
Yaklaşık şiş numarası (mm)
Yaklaşık tığ numarası (mm)
10 cm'de ilmek sayısı (kaba aralık)
Uygun ürünler
Çok ince (dantel, çorap ipi)
1,5 - 3,25
1,5 - 3,0
28 - 32
Dantel şal, çorap, ince bebek giysisi
İnce (bebek ipi)
3,25 - 3,75
3,0 - 3,5
23 - 26
Bebek yeleği, patik, ince kazak
Orta ince
3,75 - 4,5
3,5 - 4,5
21 - 24
Hırka, yelek, çocuk giysisi
Orta (el örgüsü yünü)
4,5 - 5,5
4,5 - 5,5
16 - 20
Kazak, atkı, bere
Kalın
5,5 - 8
5,5 - 9
12 - 15
Bere, kalın atkı, battaniye
Çok kalın (jumbo)
8 ve üzeri
9 ve üzeri
6 - 11
Battaniye, minder, dekoratif sepet
Bilgi: Bu aralıklar uluslararası iplik sınıflandırmasından türetilmiş genel değerlerdir. Üreticiye göre aynı kalınlık sınıfı farklı numara önerebilir; yumak etiketindeki öneriyi ilk sıraya koyun.
Tığla örerken numara seçimi
Tığ işinde, özellikle amigurumi gibi dolgu bırakılan işlerde, tığ numarası ipin kalınlığına göre bir iki numara küçük seçilir. Sıkı doku, içine konan dolgunun dışarıdan görünmesini engeller. Dantel ve oya gibi dökümlü işlerde ise tersine, bir numara büyük tığ tercih edilir.
Numune örmek ve tansiyon hesabı
Numune, projede kullanacağınız iplik ve şişle ördüğünüz küçük bir deneme parçasıdır; amaç, 10 cm içine kaç ilmek ve kaç sıra sığdığını bulmaktır. Bu bilgi sayesinde hedef ölçüyü ilmek sayısına çevirir, bitmiş kazağın beklediğinizden iki beden büyük ya da küçük çıkmasını önlersiniz.
Numune en az 15 x 15 cm ya da daha rahat ölçüm için 20 x 20 cm olarak örülür. Yıkama ve kurutma işlemi, gerçek parçaya uygulayacağınız bakım yöntemiyle aynı yapılır; düz bir yüzeyde, çekmeden kurutulur. Ölçüm kenarlardan değil, ortadan alınır, çünkü kenar ilmekleri çoğunlukla farklı çekilir.
Adım adım tansiyon hesabı
Numuneyi düz bir zemine serin ve sert bir cetvelle ortada 10 cm işaretleyin.
Bu 10 cm içindeki ilmek sayısını sayın; yarım ilmekler de hesaba katılabilir.
Aynı işlemi dikey yönde yapıp sıra sayısını bulun.
Hedef genişliği 10'a bölüp ilmek sayısıyla çarpın, hedef boy için sıra sayısını aynı yolla bulun.
Lastik gibi desen tekrarı varsa ilmek sayısını tekrarın katına yuvarlayın.
Örnek: Numuneniz 10 cm'de 18 ilmek ve 26 sıra çıktı. 50 cm genişliğinde bir bere gövdesi için 50 / 10 x 18 = 90 ilmek, 20 cm boy için 20 / 10 x 26 = 52 sıra gerekir. Lastik düzen 4'er ilmeklik olduğundan 90 yerine 88 ya da 92 ilmekle başlamak daha doğrudur.
Numune sonucu
Anlamı
Yapılacak
10 cm'de beklenenden çok ilmek var
Kumaş fazla sıkı ya da şiş fazla ince
Bir numara kalın şiş deneyin
10 cm'de beklenenden az ilmek var
Kumaş gevşek ya da şiş fazla kalın
Bir numara ince şiş deneyin
İlmek tamam, sıra sayısı farklı
Boy ölçüsü kayacak
Boyu santimetreyle ölçerek ilerleyin, sıra sayısına güvenmeyin
Yıkamadan sonra ölçü değişti
İplik çekti ya da uzadı
Hesabı yıkanmış numuneye göre yapın
Uyarı: Hedefe tutmayan numuneyi hesapla "kurtarmaya" çalışmak, çoğu zaman yeniden denemekten daha uzun sürer. Şiş numarasını değiştirip yeniden örmek en güvenli yoldur.
Örgü şemasını ve yazılı tarifi okumak
Şema, her sıranın ilmek hareketlerini sembollerle gösteren bir ızgaradır. Kareler ilmekleri, semboller ise yapılacak hareketi anlatır. Yazılı tarif aynı bilgiyi kısaltmalarla verir ve iki biçim birbirini tamamlar; şemada gözünüz kaydıysa yazıya bakmak sizi toparlar, yazıda kaybolduysanız şemaya dönersiniz.
Şemada alttaki sıra genellikle ilk sıradır ve sağdan sola okunur. Düz örgüde ikinci sıra ters yönden, soldan sağa okunur; çünkü işi çevirdiğinizde ilmeklerin yönü de değişir. Dairesel şişle örerken her tur aynı yönde ilerlediği için şema her sırada sağdan sola okunur.
Yazılı kısaltma
Anlamı
Şemadaki karşılığı
d (düz)
Düz ilmek ör
Boş kare
t (ters)
Ters ilmek ör
Nokta ya da çizgi
ip at
Şişin üzerine ipi sarıp yeni bir ilmek oluştur
Küçük daire
2 ilmek birlikte
Yan yana iki ilmeği tek ilmek gibi ör
Sağa ya da sola eğik çizgi
atla
İlmeği örmeden sağ şişe geçir
V işareti
çapraz
İlmek grubunu yardımcı şişle önden ya da arkadan geçir
Üst üste binmiş çapraz çizgiler
Bilgi: Kısaltmalar tarifi hazırlayan kişiye ve yayına göre değişebilir. Her tarifin başında ya da sonunda sembol açıklaması bulunur; ilk önce oraya bakın.
Tekrar işaretlerini okumak
Yıldız ya da parantez içindeki bölümler, belirtilen sayıda tekrar edilir. "* 2 düz, 2 ters * tekrar" gibi bir ifadede yıldızlar arasında kalan kısım sıra sonuna kadar yinelenir. Sıra bitmeden ilmek kalırsa, sayınız yanlış demektir; sayımı tekrar edin.
Başlangıç seti ve ilk proje seçimi
Örgüye yeni başlayanların çoğu, fazla malzeme alıp bir köşeye bırakır. Gerçek ihtiyaç; orta kalınlıkta açık renkli bir iplik, uygun numarada iki şiş ya da bir tığ, makas, dikiş iğnesi ve mezuradan ibarettir. Açık renk, ilmeklerin görülmesini kolaylaştırır; bu yüzden siyah ya da koyu lacivert iplik ilk deneme için pek uygun değildir.
Pamuk karışımlı ya da akrilik, ilk denemeler için bölünmeyen, düzgün bükümlü bir iplik
Bambu ya da ahşap iki şiş (4,5 - 6 mm)
5 mm civarı bir tığ (aynı ipi tığla da denemek isterseniz)
İlmek işaretleyici ya da küçük toka
Uçları gizlemek için küt uçlu dikiş iğnesi
Esnemeyen mezura ya da cetvel
İlk projeler için kolaydan zora sıralama
Dikdörtgen bir bez ya da atkı, ilmek sayısını sabit tuttuğunuz için ideal başlangıçtır. Ardından kare yüzlük, sonra bere gelir; bere hem küçük hem de azaltma tekniğini öğretir. Hırka ve kazak gibi şekil alan işler, en az iki üç küçük projeden sonra denenmelidir.
İpucu: İlk atkıyı kısa tutun. 120 cm yerine 60 cm'lik bir parça, ilmek sayısını koruma ve uçları gizleme becerisini aynı oranda öğretir ama üç kat hızlı biter.
Malzeme miktarını önceden tahmin etmek
Yumak sayısını bilmeden alışverişe çıkmak, rengin bitmesi ya da farklı bir boya partisiyle devam etmek gibi sorunlar doğurur. Miktar; ürün boyutuna, desene ve iplik kalınlığına bağlıdır ve aşağıdaki değerler yalnızca kaba bir yol göstericidir; kendi numunenizden çıkan sonuç her zaman önceliklidir.
Ürün
Önerilen iplik grubu
Yaklaşık gram
Yetişkin bere
Orta ya da kalın
80 - 120 g
Atkı (yaklaşık 20 x 160 cm)
Orta
150 - 250 g
Bebek yeleği (0 - 12 ay)
İnce ya da orta ince
100 - 150 g
Bebek battaniyesi (yaklaşık 75 x 100 cm)
Orta ya da kalın
400 - 600 g
Yetişkin kazak (orta beden)
Orta
500 - 900 g
Orta boy amigurumi figür
Pamuk ya da akrilik, ince
50 - 100 g
Gramaj yerine metraj
Farklı markaların yumakları aynı gramajda olsa bile uzunlukları değişebilir. Sağlıklı hesap için tarifin gerektirdiği toplam metrajı bulun, kullanacağınız ipin yumağındaki metrajla bölün ve sonucu yukarı yuvarlayın. Yarım yumak kalacak diye endişelenmeyin; hata payı olarak üzerine yüzde 10 eklemek yerinde olur.
Uyarı: Aynı rengin farklı boya partilerinde ton farkı olabilir. Etikette parti numarasını görürseniz tüm yumakları aynı numaradan alın, aksi halde yarıda ton değişir.
Sık yapılan örgü hataları ve düzeltme yolları
Hatayı fark etmek kadar, hatanın nerede doğduğunu bulmak da önemlidir. Kenarlar zaman içinde genişliyorsa ilmek sayınız tutmuyor, dalgalanıyorsa gerginliğiniz değişiyor demektir. Sorunu görünce hemen sökmeden önce nedenini çözmek, aynı hatanın tekrarlanmasını engeller. Aşağıdaki tablo en sık rastlanan belirtileri ve çözümleri sıralıyor.
Belirti
Olası neden
Çözüm
Kenarlar genişliyor
Fazladan ip sarma ya da ilmek ekleme
Her sıra sonunda ilmek say; işaretleyici kullan
Kenarlar daralıyor
Sıra başında ilmek atlama
İlk ilmeği dikkatle ör, atlama kuralına bak
Delik beliriyor
İpi yanlışlıkla şişin üstüne sarmak
Hatalı ilmeği tığla yakalayıp geri toplayın
Kumaş sertleşiyor
Şiş çok ince ya da gerginlik fazla
Daha kalın şişle numune alın
Dikiş yerleri kalın kalıyor
Uç gizleme ve birleştirme tekniği hatalı
Dikişi ters yüzde, ilmek ilmek takip ederek yapın
Düşen ilmeği kurtarmak
Düşen ilmek için sökmek zorunda kalmazsınız. Küçük bir tığ, düşen ilmeğin altındaki sıra ipini yakalayarak ilmeği yukarı doğru geri taşır. Tek bir ilmek için bu işlem birkaç dakika sürer; çok sıra aşağıdaysa işi çevirip dikkatle ilerleyin.
İpin düğümlenmesi ve uç gizleme
Yeni yumak eklerken düğüm atmayın; iki ipi ilmekler içinde birkaç santimetre üst üste örün ya da dikiş iğnesiyle uçları örgünün ters tarafına gizleyin. Düğüm zamanla yüzeye çıkar ve yıkamada çözülebilir.
Örgü ürünlerinin yıkanması ve bakımı
El örgüsü bir parçanın ömrünü uzatan en önemli adım yıkama biçimidir. İplik türüne göre sıcaklık, sıkma ve kurutma kuralları değişir; yumağın etiketi bu konuda en güvenilir bilgiyi verir, etiket kaybolduysa en ihtiyatlı yöntem soğuk su ve düz kurutmadır.
İplik türü
Yıkama
Kurutma
Dikkat edilecek nokta
Yün ve yün karışımı
Elde, soğuk ya da ılık suda, yün şampuanıyla
Havluya sarıp suyu al, düz yere ser
Sürtmeyin, ovmayın; keçeleşir
Akrilik
Etikete göre 30 derecede makine ya da elde
Düz yere ya da askıda değil, serilerek
Yüksek ısı ve ütü ipliği yassılaştırır
Pamuk
30 - 40 derece, hassas program
Düz serilir
İlk yıkamada çekebilir; numuneyi yıkayıp ölçün
Mohair ve tiftik karışımı
Elde, kısa süreli
Düz serilir, tarayarak tüyleri açın
Yün şampuanı kullanın, tüyleri koparmayın
Depolama
Örgü parçaları askıya asılırsa ağırlığıyla uzar. Katlayarak, nefes alan bir kutuda ya da pamuklu bir torbada saklayın. Yünlü ürünler için mevsim değişiminde hava alması sağlanmış, temiz ve kuru bir ortam yeterlidir.
İpucu: Yumak etiketinin fotoğrafını çekip saklayın. Etiket kaybolursa yıkama sembolleri, parti numarası ve şiş önerisi elinizde kalır.
Örgü saç modeli aramasıyla karışan konu
Arama motorlarında "örgü modelleri" yazanların bir kısmı saç örgüsü, yani Afrika örgüsü, balık sırtı saç örgüsü ya da topuz modelleri arar. Bu iki konu ortak bir kelime paylaşsa da tamamen farklı becerilerdir. Sayfaya yanlışlıkla ulaştıysanız aşağıdaki karşılaştırma aradığınız konuyu ayırt etmenize yardım eder.
Özellik
El işi örgü
Saç örgüsü
Malzeme
İplik, şiş, tığ
Saç telleri, toka, lastik
Sonuç
Giysi, aksesuar, dekoratif ürün
Saç modeli, kısa süreli stil
Hesap
İlmek ve sıra sayısı, numune
Tel ayırma, tutam sayısı
Sökülebilirlik
İpi sökülüp yeniden kullanılabilir
Çözülünce tel yeniden taranır
Balık sırtı gibi bazı isimler her iki alanda da kullanılır. Saç örgüsü anlatımları için saç bakımı ve kuaförlük kaynaklarına bakmak daha doğrudur; bu sayfadaki bilgi iplikle yapılan örgüye odaklanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Örgü öğrenmek için tığ mı şiş mi daha kolay?
Çoğu kişi için tığ işi ilk haftalarda daha affedicidir. Tığda yalnızca bir ilmek aktif olduğu için ilmeklerin şişten kayıp düşme riski yoktur; bir hata yaptığınızda tığı çekip birkaç ilmek geri sökmek yeterlidir. Şiş örgüde ise onlarca ilmek aynı anda şişte durur ve her sıranın sonunda işi çevirmek gerekir.
Yine de karar ürününüze göre verilir. Atkı, bere ve hırka gibi akışkan kumaş istiyorsanız şişle başlamak sizi hedefe daha kısa yoldan götürür. Amigurumi, çanta ve sepet gibi form isteyen işlerde tığ üstünlük kazanır. İkisini de denemek mümkünse, aynı ipten elli ilmek örüp bir günde hangisinin elinize daha rahat geldiğine bakın. İkisi de düşük maliyetle denenebilir; hobi olarak devam edecekseniz sonradan farklı kalınlıkta numaralar eklenir.
Örgü kenarları neden kıvrılıyor?
Düz örgü (jarse) dediğimiz yapıda bir yüzde yalnızca düz ilmek, diğer yüzde yalnızca ters ilmek görünür. İki yüz farklı gerginlik taşıdığı için kumaşın kenarları ön yüzden arkaya doğru kendiliğinden kıvrılır. Bu kusur değil, yapının doğal sonucudur.
Kenarı düzeltmenin yolları şunlardır:
Kenara üç dört ilmeklik lastik, tohum ya da düz sıra bordür eklemek
Bloklama yapmak, yani nemli parçayı pinlerle sabitleyip kurutmak
Her sıranın ilk ve son ilmeğini kenar ilmeği gibi ayrı bir dokuyla örmek
Düz yerine lastik ya da tohum örgüsü gibi her iki yüzde dengeli bir desen seçmek
Atkı gibi iki ucu da açık kalan işlerde tohum örgüsü bordürü hem şık hem de kalıcı bir çözümdür.
Düz yüz ile ters yüz arasındaki fark nedir?
Her örgü parçanın iki yüzü vardır. Sağ yüz, giyildiğinde ya da sergilendiğinde dışarıda kalan yüzdür; ters yüz ise içe bakan taraftır. Düz örgüde sağ yüz küçük V şekilleri, ters yüz ise yatay dalgalı çizgiler gösterir. Bu iki yüzü karıştırmak, desenin ters çıkmasına neden olur.
Tarifler genellikle "sağ yüz" ve "ters yüz" sıralarını ayrı ayrı yazar. Sıra sayısının tek ya da çift olması hangi yüzü örtüğünüzü gösterir; bu yüzden sıra sayacı ya da küçük bir not kâğıdı kullanmak, özellikle desenli işlerde hata olasılığını azaltır. Aynı kumaşta bir yüz yanlışlıkla ters örülürse desen kaybolmaz ama dokunun görünümü değişir; bu fark birkaç sıra sonra yakından bakınca anlaşılır. Dairesel şişle örerken yüz hep aynı kalır ve sağ yüz her turda önünüzdedir.
Kenar ilmeği ne işe yarar, mutlaka örülmeli mi?
Kenar ilmeği, her sıranın başındaki ve sonundaki ilmeğin özel bir yöntemle örülmesidir. Amaç kenarı düzgün tutmak ve parçaları birbirine dikerken ya da yeni ilmek toplarken sağlam bir tutunma noktası bırakmaktır. Atkı veya battaniye gibi kenarı bordürlü işlerde ayrıca kenar ilmeğine gerek olmayabilir.
Parçaları birleştireceğiniz hırka, yelek ve kazak gibi işlerde ise kenar ilmeği önemlidir. Dikiş, bu ilmeklerin içinden yapıldığında kalın bir dikiş payı oluşmaz ve birleşim yeri dümdüz görünür. En yaygın yöntem, her sırada ilk ilmeği örmeden sağ şişe aktarmak, son ilmeği ise düz örmektir. Tarifin hangi yöntemi önerdiğine bakın; kenar ilmeği kullanılıyorsa ilmek sayısına hesapta iki fazla ilmek eklemeyi unutmayın.
Yeni başlayanlar ilk sırada ipi neden çok sıkı örüyor?
İlk sıra, ilmek dizme aşamasında ipi gereğinden fazla çekmek, yeni başlayanlarda çok sık görülen bir durumdur. Bunun nedeni sıkıca tutunma isteğidir; ancak sonuçta ilk sıradaki ilmekler bir sonraki sıranın şişine girmeyecek kadar dar kalır ve parçanın başlangıcı ters bir yakaya dönüşür.
Çözüm olarak ilmek dizerken bir numara kalın ek bir şiş kullanın ya da iki şişi birlikte tutup ilmekleri bu çifte şiş üzerine dizin. İlk ilmek dizisi bittiğinde ekstra şişi çıkarırsınız ve ilmekler rahat bir gevşeklik kazanır. Ayrıca ipi eliniz rahat tutacak biçimde sarın; parmağınıza dolamanız gerekmiyor. Sıkılık sorunu birkaç sıra sonra kendiliğinden düzelmezse işi baştan almak daha az zaman alır.
Örgü sırasında ortaya çıkan hatayı sökmeden düzeltmek mümkün mü?
Hataya birkaç sıra önce rastladıysanız sökmeden düzeltme çoğu zaman mümkündür. Hatalı ilmek, tığ ya da yardımcı bir şişle şişten bırakılır ve altındaki yatay iplik izlenerek doğru ilmek yeniden yukarı taşınır. Tek bir düşen ilmek ya da yanlış yönde örülmüş (düz yerine ters) bir ilmek bu yolla birkaç dakikada düzelir.
Hata birden çok ilmeği ve birçok sırayı etkiliyorsa iki yol kalır:
İşi hatadan önceki sıraya kadar sökmek, ilmekleri şişe geri almak ve yeniden devam etmek
Sökmeden önce her iki sırada bir yaşam çizgisi olarak ince bir ipi ilmeklerden geçirmek; bu çizgi ilerideki bir geri sökme sırasında sizi doğru satırda durdurur
Bu ikinci yöntem özellikle file ve kablo gibi karmaşık desenlerde çok işe yarar.
Yeni bir yumak eklerken ipi nasıl bağlamalıyım?
İpi düğümlemek zamanla yüzeye çıkan bir çıkıntı bırakır. Daha temiz sonuç için yeni yumağı sıra sonunda ya da başında eklemek ve iki ipin ucunu örgünün ters tarafında dikiş iğnesiyle gizlemek önerilir. Bu yöntemle birleşim yeri kenarda kalır ve parça yıkamada çözülmez.
İp bitmeden uyarı alabilmek için, kalan ipin uzunluğunu tahmin edin: bir sıranın boyunun yaklaşık dört katı ip kalıyorsa yeni yumak eklemenin zamanı gelmiştir. Renk değiştirirken de aynı mantık geçerlidir; eski renkle yeni rengin ucunu bir ilmek kadar birbirine geçirip örmeye devam edebilirsiniz. Boyalı partiler arasında ton farkı olabileceğini unutmayın; yeni yumağı iki sıra karıştırarak kullanmak farkı yumuşatır. Uçları gizlerken dikiş iğnesini örgünün ters yüzünde ilmeklerin arasından geçirin ve en az beş altı santim ilerleyin.
Bloklama nedir, gerekli mi?
Bloklama, bitmiş örgü parçasını hafifçe nemlendirip istediğiniz ölçülerde pinlerle düz bir yüzeye sabitleyerek kurutmaktır. İlmekler rahatlar, kenarlar düzelir, desenler netleşir ve parçalar birleştirilmeden önce eşit ölçüde olur. Hırka ve kazak gibi parçaları dikmeden önce bloklamak, dikişlerin düzgün oturmasını sağlar.
Her projede zorunlu değildir. Küçük bir bere ya da amigurumi figürü için bloklamaya gerek yoktur. Dantel, file desenli şal ve kıvrılan kenarlı parçalarda ise bloklama farkı gözle görülür kılar. İplik türü önemlidir: yün ve pamuk bloklamaya iyi cevap verirken akrilikte ısı veya buharla bloklamak ipliği yassılaştırabilir; akrilikte yalnızca suyla ıslatıp kurutma yöntemi tercih edilir. Pin yerine bu iş için üretilmiş bloklama telleri de kullanılır; kenarı düz tutarlar ve parçada iz bırakmazlar.
Tığ işi ile şiş örgü aynı model için kullanılabilir mi?
Her ikisi de iplikten kumaş üretir ama yapıları farklıdır; bu yüzden bir şiş desenini tığla birebir taklit etmek mümkün değildir. Tığda ilmekler yatay ve dikey iplikleri farklı biçimde birbirine bağlar, kumaş daha az esnektir ve aynı alan için daha çok iplik harcar.
Yine de iki teknik ortak bir görünüm paylaşabilir. Tığla yapılan "örgü benzeri" bir teknik, gizli yarım sütunlar kullanarak şiş örgüsüne benzer bir V görünümü üretir. Giyilebilir bir kazak ya da hırka için tığ deseninin ölçüleri, numune alınarak hesaplanmalıdır; çünkü tığ kumaşı şiş kumaşına göre daha kalın ve daha ağır olabilir. Tarifte teknik belirtilmişse o teknikle ilerlemek en sağlıklı sonuç verir.
Amigurumi için hangi iplik ve tığ numarası seçilmeli?
Amigurumi, sıkı dokulu küçük figürlerdir ve içine dolgu konduğu için dolgunun görünmemesi gerekir. Bu nedenle ipin kalınlığına önerilen tığ numarasından bir iki numara küçük bir tığ seçilir. Örneğin etiketin 3 mm önerdiği bir pamuk ipi 2,5 mm tığla örülebilir.
İplik olarak pamuk ya da akrilik kullanılır:
Pamuk ip, sıkı bir doku verir ve ütülenebilir; ama elde sertleşebilir
Akrilik ip daha yumuşaktır, renk seçeneği çoktur ve bebek ürünlerinde yıkanabilir olduğu için tercih edilir
Tüylü ya da kabarık iplikler yüz detayları için zordur, çünkü ilmekler görünmez
Göz ve burun gibi detayları sabitlemek için güvenlik gözleri kullanılırsa küçük çocuklar için uygun olmadığını unutmayın; bebek oyuncaklarında gözleri nakışla işlemek daha güvenlidir.
Bebek ürünü örerken hangi iplik tercih edilmeli?
Bebek cildi hassas olduğundan yumuşak, tüy dökmeyen ve sık yıkanabilen ipliklerden yararlanmak gerekir. Pamuk, bambu karışımı ve bebekler için üretilmiş akrilik iplikler bu gruba girer. Yünün çok ince ve yumuşak olan türleri de kullanılabilir ama bu tür ipliklerin bakımı daha özeni ister.
Etikette yıkama bilgisi ve içerik oranlarına bakmak önemlidir. Tiftik ve mohair gibi tüylü iplikler bebek ürünlerinde tüy dökebileceği için önerilmez. Bebek yeleği, patik gibi parçalarda boncuk ve düğme gibi küçük aksesuarlar, kopup yutulabileceği için güvenli biçimde dikilmeli ya da hiç kullanılmamalıdır. Hassas cilt konusunda bir şüpheniz varsa ürünü ilk kez giydirmeden önce yıkayın; ardından cildiyle temas eden bölgeleri kontrol edin.
Sökülen örgü ipi yeniden kullanılabilir mi?
Evet, kullanılabilir ama ipin durumuna bağlıdır. Yün ve pamuk ipliklerinde sökülen ip kıvrımlı kalır; bu kıvrımı gidermek için ipi bir mesnet etrafına sarıp yumak haline getirin, ardından hafifçe buharlayın ya da ılık suda tutup düzleştirin. İp kuruduktan sonra yeniden örülebilir. Düğümlü kısımlar ve tüylenmiş bölgeler ayıklanmalıdır.
Akrilik iplikler ısıya karşı hassas olduğundan buharlama yapmayın; yalnızca ılık suda bekletip kurutun. Çok ince ve sıkı bükümlü iplikler sökme sırasında kopabilir. Ayrıca sökülen ipin kalınlığı ilk örgüdeki gerginliğe bağlı olarak değişebilir; yeni projede numune almadan ilerlemeyin. Eski bir kazak sökülürken ipin tek parça ya da birkaç parça halinde geldiğini kontrol edin; tek parça uzunluk, yeni proje için daha elverişlidir.
Sol elini kullananlar örgüyü nasıl öğrenmeli?
Sol elini kullananlar iki yoldan birini seçebilir. İlk yol, aletlerin tutuş şeklini sağ elini kullananlarla aynı öğrenmektir; birçok kişi bunu zamanla doğal bulur çünkü örgüde iki el de eşit iş yapar. İkinci yol, sol eliyle yönlendirmek ve talimatları aynalama yoluyla uygulamaktır.
Tarifler genellikle sağ elini kullananlar için yazıldığından sola göre örenlerin yön değişimine dikkat etmesi gerekir. Video anlatımlarında görüntüyü yansıtmak ya da sol el için hazırlanmış anlatım izlemek öğrenmeyi hızlandırır. Tığ işinde de benzer bir durum vardır; sol elle çalışanlar için tuzak, ilmeklerin yönünün tersine dönmesidir. Desen sembollerini okurken ters yönden gideceğiniz için tarifin içine kısa bir not düşmek ve sıra başlarını işaretlemek karışıklığı önler.
Uzun süre örerken eller ve omuzlar yorulmasın diye ne yapılabilir?
Uzun süre aynı tutuşla çalışmak el, bilek ve omuzlarda yorgunluk hissi yaratabilir. Basit önlemler bu yükü hafifletir:
Her yarım saatte bir ara verip elleri ve omuzları gevşetin
Dirsekleri vücudun yanında tutun, işi dizinizde ya da yastık üzerinde taşıyın
Kalın şişlerde hafif malzemeleri (bambu, plastik) tercih edin
İpi gereğinden fazla sıkmayın; elin kasılması çoğunlukla gerginlik yüzünden başlar
İyi aydınlatılmış bir ortamda örün; göz yorgunluğu duruşu da bozar
Ağrı veya uyuşma ara vermekle geçmiyorsa bir sağlık uzmanına danışılmalıdır. Bu bilgi genel konfor önerisi niteliğindedir, tıbbi bir yönlendirme yerine geçmez. Özellikle günde birkaç saat örenler, işi bıraktıktan sonra parmak ve bilekleri hafifçe açıp kapatarak kasları gevşetmeyi alışkanlık edinebilir.